Trends Routine Res. 2026; 1(1): 7

บทนำ

การสอนจุลชีววิทยาและการวินิจฉัยทางการแพทย์ที่มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์เป็นกิจกรรมประจำ (Routine) ที่สำคัญมานานกว่า 24 ปี ซึ่งรวมถึงการเพาะเลี้ยงแบคทีเรียและรา การทดสอบต้านเชื้อ การแนะนำเทคนิคการวิเคราะห์เชื้อโรค การบำรุงรักษาและจัดการห้องปฏิบัติการให้นักศึกษาเรียนรู้ความปลอดภัย และการใช้เครื่องมือและวัสดุทางวิทยาศาสตร์อย่างถูกต้อง (Olimpo & Esparza, 2020) กิจกรรมเหล่านี้เป็นแกนหลักในการเรียนรู้ทางวิชาการและการปฏิบัติ ทำให้นักศึกษาได้รับทักษะการปฏิบัติจริง การเก็บข้อมูล และการตีความผลอย่างเป็นระบบ

แม้นักศึกษาจะได้รับทักษะทางห้องปฏิบัติการ แต่การเชื่อมโยงระหว่างการทดลอง Routine กับการประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงและงานวิจัยยังมีข้อจำกัด การสร้างกิจกรรม Routine-to-Research จึงเกิดขึ้นเพื่อเติมเต็มช่องว่างนี้ โดยมุ่งเน้นการต่อยอดจากการสอนประจำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ใหม่และนวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในด้านสุขภาพและชุมชน (Olimpo & Esparza, 2020). แนวคิดนี้ช่วยให้นักศึกษาเห็นภาพรวมของวิธีการทางวิทยาศาสตร์ การพัฒนาเทคนิค และความเป็นไปได้ในการสร้างนวัตกรรมเพื่อสุขภาพและอาหาร รวมถึงเข้าใจบทบาทของจุลินทรีย์พื้นบ้าน เช่น แบคทีเรียกรดแลคติก (Lactic acid bacteria: LAB) ซึ่งมีคุณสมบัติส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ต้านเชื้อโรค และช่วยในการหมักอาหาร (Hang et al., 2024; Liu et al., 2025)

Routine-to-Research ยังช่วยส่งเสริม ทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์ การออกแบบทดลอง และการแก้ปัญหา โดยนักศึกษาจะได้ฝึกทักษะเหล่านี้จากการสังเกต วิเคราะห์ และปรับปรุงกิจกรรมในห้องปฏิบัติการ นอกจากนี้ การนำ LAB มาศึกษาในด้านอาหารหมักและสุขภาพช่องปากยังเป็นตัวอย่างที่ดีในการเชื่อมโยงกิจกรรม Routine กับงานวิจัยเชิงประยุกต์และนวัตกรรมเพื่อชุมชน ซึ่งสามารถนำไปใช้สร้างผลิตภัณฑ์ที่มีคุณค่าและส่งเสริมความเข้าใจด้านจุลชีววิทยา (Microbiology) ของนักศึกษา (Olimpo & Esparza, 2020; Liu et al., 2025)

การประยุกต์ใช้แนวคิด Routine-to-Research นี้ยังสามารถสนับสนุน การเรียนรู้แบบ Active Learning และ Problem-Based Learning (PBL) ซึ่งทำให้นักศึกษามีส่วนร่วมอย่างเต็มที่ในการเรียนรู้และการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริง การสร้างบันทึกกิจกรรม การสังเกตพฤติกรรมและผลการทดลองของนักศึกษา ช่วยให้ผู้สอนสามารถปรับปรุงวิธีการสอนและระบุโอกาสในการต่อยอดเป็นงานวิจัยเชิงประยุกต์ได้อย่างเป็นระบบ (Olimpo & Esparza, 2020)

บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อแสดงตัวอย่างการเชื่อมโยงกิจกรรมประจำในการสอนจุลชีววิทยากับการวิจัยเชิงประยุกต์ พร้อมเสนอแนวทางปฏิบัติที่ดีที่สามารถปรับใช้ได้ในสถาบันการศึกษาและงานบริการทางสุขภาพ ตลอดจนสร้างคุณค่าให้กับชุมชนและสังคมโดยรวม ดังแสดงใน (ภาพที่ 1)

ทบทวนวรรณกรรม (Literature Review) – Expanded Version

แบคทีเรียกรดแลคติก (LAB) เป็นจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพและอุตสาหกรรมอาหารมาอย่างยาวนาน งานวิจัยหลายชิ้นระบุว่า LAB มีบทบาทสำคัญในการต้านเชื้อโรคและส่งเสริมสมดุลของจุลชีพในช่องปากและลำไส้ (Inchingolo et al., 2023; Liu et al., 2025) เช่น การยับยั้งการเจริญเติบโตของ Streptococcus mutans ซึ่งเป็นเชื้อสาเหตุของฟันผุ และการผลิตสารที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคจาก Oxidative stress (Hang et al., 2024; Liu et al., 2025)

ในด้านอาหาร LAB ถูกนำมาใช้เป็น Starter culture สำหรับการหมักอาหารพื้นบ้านหลายชนิด เช่น ปลาส้ม ปลาร้า และนมหมัก ซึ่งไม่เพียงเพิ่มรสชาติและความปลอดภัยของอาหาร แต่ยังส่งเสริมคุณค่าทางโภชนาการและสุขภาพของผู้บริโภค (Hang et al., 2024) การศึกษาในเชิง Microbiology ของ LAB จากอาหารพื้นบ้านแสดงให้เห็นถึงความหลากหลายของสายพันธุ์ ความสามารถในการต้านเชื้อโรค และการผลิตสาร Functional compounds ที่มีศักยภาพในการใช้เป็นโพรไบโอติก (Probiotic) (Liu et al., 2025)

การบูรณาการกิจกรรมประจำของการสอนเข้ากับงานวิจัยเชิงประยุกต์ได้รับการพูดถึงในวรรณกรรมเพียงเล็กน้อย งานศึกษาบางชิ้นเน้นไปที่ การเรียนรู้แบบ Active Learning (AL) และ Problem-Based Learning (PBL) ซึ่งช่วยให้นักศึกษาเชื่อมโยงทฤษฎีเข้ากับการปฏิบัติจริง (Olimpo & Esparza, 2020) อย่างไรก็ตาม ยังมีช่องว่างสำคัญเกี่ยวกับการใช้กิจกรรม Routine ในห้องปฏิบัติการเพื่อสร้างงานวิจัยที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในด้านสุขภาพและอาหาร การเชื่อมโยงนี้เรียกว่า Routine-to-Research ซึ่งเน้นการแปลงประสบการณ์ประจำเป็นแนวทางการวิจัยเชิงประยุกต์ที่สร้างองค์ความรู้ใหม่ และยกตัวอย่างมาแสดงไว้ใน (ตารางที่ 1)

ภาพที่ 1 การลงชุมชนด้วยโครงการบูรณาการความรู้จากชั้นเรียน/วิจัย

ตัวอย่างงานวิจัยก่อนหน้านี้แสดงให้เห็นว่า LAB ที่แยกจากอาหารหมักสามารถนำมาทดสอบเพื่อสุขภาพช่องปาก เช่น การยับยั้ง Streptococcus mutans (Liu et al., 2025) และสามารถใช้เป็น Starter culture สำหรับอาหารพื้นบ้าน เช่น Rice flour-based starter สำหรับปลาส้ม (Hang et al., 2024; Sahabuddeen et al., 2025) นอกจากนี้ การทดสอบ Antioxidant ของ LABยังแสดงถึงศักยภาพของ LAB (Sahabuddeen et al., 2025) และผลิตภัณฑ์ธรรมชาติในการพัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพและเครื่องสำอาง ยกตัวอย่างแสดงไว้ใน (ตารางที่ 1) และ (ภาพที่ 2)

การทบทวนวรรณกรรมนี้ชี้ให้เห็นว่า Routine การสอนจุลชีววิทยาไม่เพียงแต่สร้างทักษะและความเข้าใจแก่นักศึกษาเท่านั้น แต่ยังเป็นฐานสำคัญในการต่อยอดสู่ งานวิจัยเชิงประยุกต์และนวัตกรรมเพื่อชุมชน การบูรณาการกิจกรรม Routine กับงานวิจัยช่วยให้เกิดการเรียนรู้เชิงลึก เสริมสร้างความเข้าใจเรื่องการออกแบบทดลอง การวิเคราะห์ข้อมูล และการประเมินคุณค่าของ LAB ในบริบทสุขภาพและอาหาร (Olimpo & Esparza, 2020; Liu et al., 2025; Sahabuddeen et al., 2025)

วัตถุประสงค์การศึกษา

1. สรุปประสบการณ์การสอนจุลชีววิทยาเชิงปฏิบัติในสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพและอาหารมากกว่า 24 ปี

2. แสดงกระบวนการต่อยอดกิจกรรมการสอนประจำ (Routine) สู่งานวิจัยเชิงปฏิบัติ (Research)

3. การศึกษา LAB starter culture, การทดสอบการยับยั้งเชื้อ และการประเมิน Antioxidant activity

4. สร้างผลกระทบ (Impact) และสะท้อนแนวทางการสอนที่ช่วยพัฒนาความเข้าใจของนักศึกษาและเสริมสร้างนวัตกรรมเพื่อชุมชน

ตารางที่ 1 ตัวอย่างการใช้ LAB ในงานวิจัยและสุขภาพ ช่องปาก / อาหารหมัก

ภาพที่ 2 การประยุกต์ใช้แบคทีเรียแลคติก (Lactic Acid Bacteria, LAB)

ที่มา: https://www.intechopen.com/chapters/42328

วิธีการศึกษา

บทความนี้มุ่งเน้นการอธิบาย กิจกรรมประจำในการสอนจุลชีววิทยาและการต่อยอดสู่งานวิจัย โดยแยกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่ กิจกรรมการสอนประจำ (Routine Teaching Activities), การสังเกตและสะท้อนผล (Observation and Reflection) และตัวอย่างงานวิจัยต่อยอด (Applied Research Examples) ซึ่งแต่ละส่วนมีความเชื่อมโยงกันเพื่อแสดงให้เห็นภาพรวมของ Routine-to-Research (R2R)

1. กิจกรรมการสอนประจำ (Routine Teaching Activities)

กิจกรรมประจำในห้องปฏิบัติการสำหรับนักศึกษาสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพและอาหารครอบคลุมทั้งทักษะการปฏิบัติและการวิเคราะห์เชิงวิทยาศาสตร์ โดยประกอบด้วยการเพาะเลี้ยงแบคทีเรียกรดแลคติก (LAB) และรา การย้อมแบบแกรม (Gram’s stain) และการทดสอบคุณสมบัติต้านเชื้อโรค ซึ่งนักศึกษาได้รับการสอนให้บันทึกข้อมูล การตีความผล และฝึกปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ (Olimpo & Esparza, 2020; World Health Organization, 2020; Liu et al., 2025)

นอกจากการเรียนรู้ทางเทคนิคแล้ว นักศึกษายังได้เรียนรู้การประยุกต์ใช้ LAB ในงานสุขภาพและอาหารหมัก เช่น การแยกเชื้อจากอาหารพื้นบ้าน การพัฒนาสตาร์ทเตอร์สำหรับอาหารหมัก และการทดสอบ Antioxidant ของ LAB และผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง (ในการศึกษาครั้งนี้) กิจกรรมเหล่านี้ช่วยให้นักศึกษาเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างทฤษฎีและการปฏิบัติ พร้อมทั้งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหา (Olimpo & Esparza, 2020).

2. การสังเกตและสะท้อนผล (Observation and Reflection)

ระหว่างการสอน มีการบันทึกปัญหาและความท้าทายของนักศึกษา เช่น ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ เทคนิคการเพาะเชื้อที่ไม่ถูกต้อง หรือความไม่แม่นยำในการบันทึกข้อมูล การสังเกตเชิงระบบนี้ช่วยให้อาจารย์สามารถปรับปรุงวิธีการสอนและระบุจุดที่สามารถต่อยอดสู่งานวิจัยได้ (Olimpo & Esparza, 2020)

โดยมีการวางแผนการศึกษา รวมถึงการประเมินผลการเรียนรู้เชิงปริมาณ (n=30 นักศึกษา, คะแนนทักษะปฏิบัติ 0 - 5) ผลลัพธ์แสดงว่านักศึกษาส่วนใหญ่มีคะแนนทักษะปฏิบัติเฉลี่ย 4.2 ± 0.5 และความพึงพอใจต่อกิจกรรม 4.5 ± 0.4 (scale 1 - 5) นักศึกษาได้สะท้อนความคิด (Reflection) เช่น “การ Isolate LAB ช่วยให้เข้าใจการควบคุมตัวแปรจริง ๆ” และ “เห็นความสัมพันธ์ของทฤษฎีและการทดลองชัดเจนขึ้น” ดังแสดงค่าเฉลี่ยในทุกด้านตาม (ตารางที่ 2)

ตารางที่ 2 ค่าเฉลี่ย ± ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานของทักษะและความพึงพอใจของผู้เข้าร่วม (n = 30)

อย่างไรก็ตามยังพบมีข้อสังเกตที่ยังสามารถนำไปพัฒนาต่อไปได้ ตัวอย่างเช่น การสังเกตว่านักศึกษาบางคนสามารถแยกเชื้อ LAB ออกจากอาหารหมักได้สำเร็จ แต่ไม่สามารถทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อได้ถูกต้อง ทำให้อาจารย์ปรับวิธีการสอนโดยเพิ่มขั้นตอนการวิเคราะห์เชิงคุณภาพและการควบคุมมาตรฐานการทดลอง ซึ่งส่งผลให้เกิด แนวทางปฏิบัติที่ดี (Best Practices) และเพิ่มโอกาสในการต่อยอดเป็นงานวิจัยเชิงประยุกต์ โดยสามารถสรุปออกมาเป็น (ภาพที่ 3) และ (ตารางที่ 3)

ตารางที่ 3 ปัญหาและแนวทางแก้ไขระหว่างกิจกรรม Routine

ภาพที่ 3 แผนผังการบันทึกและวิเคราะห์กิจกรรม Routine นำไปสู่การประยุกต์ใช้งาน

3. ตัวอย่างงานวิจัยต่อยอด (Applied Research Examples)

ในกิจกรรมการสอนจุลชีววิทยา Routine ของนักศึกษา การ Isolate และเพาะเชื้อ LAB จากอาหารพื้นบ้าน เช่น ผักดอง ปลาส้ม หรือผลิตภัณฑ์หมักอื่น ๆ เป็นกระบวนการที่นักศึกษาทำซ้ำเป็นประจำ การทำกิจกรรมเหล่านี้ไม่เพียงแต่ช่วยให้นักศึกษาเรียนรู้เทคนิคการเพาะเชื้อ การย้อมแกรม (Gram’s stain) และการตรวจสอบคุณสมบัติพื้นฐานของจุลินทรีย์ แต่ยังเปิดโอกาสให้นักศึกษาเห็นศักยภาพของ LAB ในการต่อยอดสู่งานวิจัยและการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ

ตัวอย่างเช่น การ Isolate LAB สำหรับทดสอบคุณสมบัติในช่องปาก สามารถนำไปสู่การพัฒนาน้ำยาบ้วนปากเชิงโปรไบโอติก และการเตรียม Starter culture สำหรับอาหารพื้นบ้าน เช่น ปลาส้ม หรือข้าวหมัก ช่วยให้เกิดผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัยและมีคุณค่าทางโภชนาการสูง กิจกรรมเหล่านี้ยังสามารถใช้ประเมินคุณสมบัติ Antioxidant หรือ Antibacterial ของผลิตภัณฑ์หมักที่มี LAB ทำให้นักศึกษาเห็นความสัมพันธ์ระหว่างทฤษฎีและการประยุกต์ใช้งานจริง เกิดผลกระทบ (Impact) ที่ยั่งยืน (ภาพที่ 5 และ ภาพที่ 6)

เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของการเรียนรู้เชิงประยุกต์และการสร้างงานวิจัย กิจกรรม Routine เหล่านี้สามารถสรุปและจัดเป็นตัวอย่างกิจกรรมที่สามารถต่อยอดสู่งานวิจัยได้อย่างชัดเจนดังแสดงใน (ตารางที่ 4)

ตารางที่ 4 ตัวอย่างกิจกรรม Routine ที่สามารถต่อยอดสู่งานวิจัยโดยใช้ LAB ในสุขภาพช่องปาก อาหารหมัก และผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ

กิจกรรมเหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การสอนเพียงอย่างเดียว แต่ยังเปิดโอกาสให้นักศึกษาเรียนรู้การออกแบบการทดลอง การควบคุมตัวแปร และการตีความผลเชิงสถิติ ทำให้นักศึกษาได้สัมผัสกระบวนการ Scientific Method เต็มรูปแบบ เพื่อกระตุ้นให้เกิดผลกระทบที่ยั่งยืน ดังแสดงใน (ภาพที่ 5) เช่น การเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ผลอย่างเป็นระบบยังช่วยให้อาจารย์สามารถจัดทำ ฐานข้อมูล LAB สำหรับการวิจัยเชิงประยุกต์ในอนาคต เช่น การสร้าง Starter culture สำหรับอาหารพื้นบ้าน และการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางที่มีคุณสมบัติ Antioxidant

ภาพที่ 5 เส้นทางการเรียนรู้และผลกระทบ: จากกิจกรรมสู่การวิจัย

ผลการศึกษา

1. LAB สำหรับสุขภาพช่องปาก

นักศึกษาได้ไอโซเลท (Isolate) แบคทีเรียกรดแลคติก (LAB) จากอาหารพื้นบ้าน เช่น ปลาส้ม และผลิตภัณฑ์หมักอื่น ๆ เพื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อ Streptococcus mutans ซึ่งเป็นเชื้อก่อฟันผุ โดยใช้กระบวนการ Scientific Method ครบทุกขั้นตอน ได้แก่ การเตรียมตัวอย่าง การเพาะเลี้ยง การควบคุมตัวแปร การทดสอบต้านเชื้อ และการวิเคราะห์ผล นักศึกษาได้เรียนรู้ทั้งทักษะการปฏิบัติและการตีความผลทางสถิติ นอกจากนี้ยังมีการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มข้นของ LAB และประสิทธิภาพการยับยั้งเชื้อ ทำให้นักศึกษาเข้าใจหลักการทาง Microbiology และสามารถประยุกต์ใช้ในงานวิจัยเชิงสุขภาพได้อย่างเป็นระบบ (Liu et al., 2025) โดยจากการศึกษาสามารถ แยก LAB จากปลาส้ม ที่สามารถยับยั้ง S. mutans ด้วยขนาดวงใสของการยับยั้ง (Inhibition zone) เท่ากับ 12.5 ± 1.2 mm (n=5) โดยน้ำเลี้ยงเชื้อของ ปริมาณเซลล์ของ LAB ที่ 10⁸ CFU/mL หลังจากการบ่มเลี้ยงเชื้อไว้ 24 ชั่วโมง ที่อุณหภูมิ 37 องศาสเซลเซียส ให้ฤทธิ์ต้านเชื้อดีที่สุด

2. Starter Culture สำหรับอาหารหมัก

นักศึกษาได้เรียนรู้การพัฒนาสตาร์ทเตอร์จาก LAB โดยใช้แป้งข้าวเหนียวเป็น Carrier ซึ่งช่วยให้สามารถเก็บรักษาเชื้อและนำไปใช้ในการหมักอาหารได้ต่อเนื่อง กิจกรรมนี้ไม่เพียงแต่ให้ทักษะการเพาะเชื้อและการควบคุมสภาพแวดล้อมเท่านั้น แต่ยังสร้างความเข้าใจใน การต่อยอดจาก Routine → Research → Community Application นักศึกษาสามารถออกแบบการทดลองเพื่อประเมินความเสถียรของ Starter culture, การเจริญเติบโตของ LAB, และคุณภาพของอาหารหมัก เช่น รสชาติ กลิ่น และความปลอดภัย และพบว่า Starter culture ที่เตรียมจากแป้งข้าวเหนียวเป็นตัวพยุง แสดงรูปแบบการเจริญเติบโตของ LAB มีค่า OD600 เฉลี่ย 0.85 ± 0.07 หลังหมัก 24 ชั่วโมง การทดสอบความเสถียร (shelf-life) สามารถเก็บได้ 14 วันโดยไม่ลดความสามารถการเจริญเติบโต ซึ่ง Starter culture ที่เตรียมได้จากการศึกษาได้ถูกนำมาผลิตและจัดจำหน่ายผ่านทางอุทยานวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์แล้ว และได้ถูกนำไปถ่ายทอดเกี่ยวกับเทคโนโลยีเกี่ยวกับการหมัก เช่น แหนม และ ปลาส้ม เป็นต้น (มณฑล เลิศคณาวนิชกุล, nd., มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์, 2564)

3. Reflection on Teaching Strategies

การใช้ Activity-Based Learning ร่วมกับการบันทึกและวิเคราะห์กิจกรรมทำให้นักศึกษาเห็นภาพเชื่อมโยงระหว่างทฤษฎีและปฏิบัติ (Theory → Practice) การสังเกตและปรับปรุงกิจกรรมช่วยสร้างแนวทางปฏิบัติที่ดี ทำให้ Routine สร้างองค์ความรู้ใหม่และสามารถต่อยอดสู่งานวิจัยเชิงประยุกต์ได้ แสดงเป็นแผนภาพ ใน (ภาพที่ 6) นอกจากนี้ การสื่อสารผลการเรียนรู้และการทำรายงานวิจัยยังส่งเสริมทักษะการคิดเชิงวิจัยและการทำงานเป็นทีม (Olimpo & Esparza, 2020)

ภาพที่ 6 เส้นทางการเรียนรู้: เชื่อมโยงทฤษฎี ปฏิบัติ และงานวิจัย

อภิปรายผลการศึกษา

กิจกรรมการสอนจุลชีววิทยาที่ดำเนินการเป็น Routine สามารถเชื่อมโยงสู่ Research ได้อย่างเป็นระบบ การทำ Routine Research ช่วยให้นักศึกษาเข้าใจความสำคัญของการทดลองและการประยุกต์ใช้ในสถานการณ์จริง นอกจากนี้ การพัฒนา LAB applications ทั้งด้านสุขภาพช่องปากและอาหารหมัก ยังส่งผลโดยตรงต่อ คุณภาพชีวิตและชุมชน และแสดงผลลัพธ์สอดคล้องกับ (Liu et al., 2025; Hang et al., 2024) ที่แสดงให้เห็นว่า LAB สามารถใช้เป็น Probiotics ในช่องปากและ Starter culture ในอาหารหมัก (Boonprab, 2022; Inchingolo et al., 2023)

การถ่ายทอดเทคโนโลยี เช่น การพัฒนา Starter culture สำหรับอาหารหมัก มีส่วนสำคัญต่อความปลอดภัยด้านอาหาร สร้างอาชีพ เสริมรายได้ และสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ ผลการประยุกต์ใช้ LAB ยังสามารถนำไปต่อยอดงานวิจัยด้าน Functional foods / Starter culture และ Functional cosmeceuticals เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มทางวิชาการและสังคม

อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้มีข้อจำกัดบางประการ ได้แก่ จำนวนตัวอย่าง LAB ที่ Isolate มีจำกัด ห้องแล็บและเวลาเรียนของนักศึกษายังไม่เอื้อต่อการทดลองใน Scale ขนาดใหญ่ และการประเมินคุณสมบัติ Functional ของ LAB ยังไม่ครบถ้วน ดังนั้นจึงแนะนำให้มีการศึกษาเพิ่มเติมใน Scale ที่ใหญ่ขึ้น พร้อมประเมินคุณสมบัติ Functional และการใช้งานเชิงประยุกต์ของ LAB อย่างครอบคลุม เพื่อสร้างหลักฐานเชิงวิทยาศาสตร์และผลกระทบต่อชุมชนที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้น

การอภิปรายเชิงลึกพบว่า Routine-to-Research ส่งผลต่อองค์ประกอบหลัก ดังนี้ (ตารางที่ 5)

1. การเรียนรู้เชิงทักษะ: นักศึกษาเรียนรู้การเพาะเชื้อ การควบคุมตัวแปร การวิเคราะห์ข้อมูล และการสื่อสารผลลัพธ์อย่างเป็นระบบ

2. การสร้างความรู้ใหม่: Routine ช่วยระบุปัญหาและช่องว่างในการวิจัย เช่น การปรับสูตร Starter culture หรือการพัฒนาน้ำยาบ้วนปากที่มี LAB

3. การบูรณาการสู่ชุมชน: การต่อยอดงานวิจัยจากกิจกรรม Routine สามารถสร้างผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชน เช่น Starter culture สำหรับอาหารพื้นบ้าน หรือผลิตภัณฑ์สุขภาพ

ตารางที่ 5 ตัวอย่างกิจกรรมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการและผลลัพธ์ต่อการศึกษาและชุมชน

ข้อเสนอแนะ:

• จัดกิจกรรม Active Learning / Problem-Based Learning เพื่อเพิ่มการมีส่วนร่วม

• สร้าง บันทึกกิจกรรมประจำ เพื่อวิเคราะห์และระบุโอกาสต่อยอดงานวิจัย

• สนับสนุนความร่วมมือระหว่างการสอนและงานวิจัย เพื่อเพิ่มคุณค่าทางวิชาการและสังคม

สรุปผลการศึกษา

การสอนจุลชีววิทยาที่ทำเป็น Routine สามารถต่อยอดสู่งานวิจัยเชิงประยุกต์ได้อย่างชัดเจน โดยนักศึกษาจะได้รับทั้งทักษะการปฏิบัติ การวิเคราะห์ผล และความสามารถในการสร้างความรู้ใหม่ การใช้ Activity-Based Learning และการบันทึกกิจกรรมช่วยให้ Routine กลายเป็นฐานข้อมูลสำหรับงานวิจัยและนวัตกรรม ผลงานเช่นนี้ไม่เพียงแต่สร้างนักวิจัยรุ่นใหม่ แต่ยังสามารถสร้าง คุณค่าให้กับชุมชนและสังคม ผ่านผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมที่ต่อยอดจากกิจกรรม Routine

บทความนี้เสนอแนวทางปฏิบัติที่ดีสำหรับผู้สอนและนักวิจัย เพื่อให้การสอนประจำสามารถบูรณาการกับงานวิจัยเชิงประยุกต์ และขยายผลต่อสังคมได้อย่างยั่งยืน

กิตติกรรมประกาศ

ผู้เขียนขอขอบคุณคณาจารย์และเจ้าหน้าที่ของแขนงวิชาจุลชีววิทยาคลินิก และสำนักวิชาสหเวชศาสตร์ สำหรับการสนับสนุนด้านการสอนและการใช้ห้องปฏิบัติการตลอดระยะเวลา 24 ปี นอกจากนี้ขอขอบคุณนักศึกษาและผู้ร่วมโครงการวิจัยทุกท่านที่มีส่วนร่วมในการทดลองและแลกเปลี่ยนความรู้ ความช่วยเหลือและความคิดเห็นของท่านมีส่วนสำคัญต่อการพัฒนากิจกรรมการสอนและงานวิจัยเชิงประยุกต์ในบทความนี้

การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Generative AI) ในงานเขียนเชิงวิชาการ

ส่วนหนึ่งของบทความนี้ได้รับการสนับสนุนโดยเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (เช่น ChatGPT) ในการช่วยปรับปรุงภาษา จัดรูปแบบ และจัดระเบียบเนื้อหา ผู้เขียนได้ตรวจสอบและยืนยันความถูกต้องทางวิชาการ ความสมบูรณ์ และความครบถ้วนของเนื้อหาทุกส่วนแล้ว

คำชี้แจงบทบาทผู้เขียน (CRediT Author Statement)

มณฑล เลิศคณาวนิชกุล: การวางแนวคิด; ระเบียบวิธีวิจัย; การจัดการและดูแลข้อมูล; การเขียนร่างต้นฉบับ; การทบทวนและแก้ไขต้นฉบับ.

เอกสารอ้างอิง

มณฑล เลิศคณาวนิชกุล. (n.d.). กรรมวิธีการเตรียมกล้าเชื้อสำหรับการผลิตปลาส้ม. อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. สืบค้นจาก https://sciencepark.wu.ac.th/archives/82221

มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. (2564). นักวิจัย ม.วลัยลักษณ์ พัฒนากล้าเชื้อผงปลาส้ม ช่วยผู้ประกอบการผลิตปลาส้มคุณภาพคงที่. สืบค้นจาก https://www.wu.ac.th/index.php/th/news/20102

Beattie, R. E. (2024). Probiotics for oral health: A critical evaluation of bacterial strains. Frontiers in Microbiology, 15, 1430810.

Boonprab, K. (2022). Rice flour powder carrying mixed starter culture of Lactiplantibacillus plantarum KU-LM173 and Pediococcus acidilactici KU-LM145 for fermented mussel, Perna viridis Linnaeus 1758. Journal of Applied Microbiology, 132(2), 1197–1209.

Hang, L., Li, G., Bi, Y., & Liu, S. (2024). Fermented fish products: Balancing tradition and innovation for improved quality. Foods, 13(16), 2565.

Hertanti, H., Nuralang, N., Susanto, N., Tarigan, I. L., & Nelson, N. (2023). Microencapsulation of fermented red palm oil with Lactobacillus casei as nutraceutical source. Jurnal Rekayasa Kimia & Lingkungan, 17(2), 138-151.

Inchingolo, F., Inchingolo, A. M., Malcangi, G., De Leonardis, N., Sardano, R., Pezzolla, C., de Ruvo, E., Di Venere, D., Palermo, A., Inchingolo, A. D., Corriero, A., & Dipalma, G. (2023). The benefits of probiotics on oral health: Systematic review of the literature. Pharmaceuticals (Basel), 16(9), 1313.

Liu, Z., Cao, Q., Wang, W., Wang, B., Yang, Y., Xian, C. J., Li, T., & Zhai, Y. (2025). The impact of Lactobacillus reuteri on oral and systemic health: A comprehensive review of recent research. Microorganisms, 13(1), 45.

Olimpo, J. T., & Esparza, D. (2020). Active learning and conceptual understanding in biology (pp. 43–57). In Mintzes J. J., & Walter E. M. (Eds.). Active learning in college science. Cham: Springer.

Sahabuddeen, T., Madoramae, H., & Lertcanawanichakul, M. (2025). Preparation and characterization of rice flour-based starter culture powder containing Enterococcus faecalis BD8: Antibacterial and antioxidant properties. Preprints. doi:10.20944/preprints202505.0820.v2

World Health Organization. (2020). Laboratory biosafety manual (4^th eds.). World Health Organization. Retrieved from https://www.who.int/publications/i/item/9789240011311